هذرهای نمایشی

نوشته:  محمد دوستدار

 از اکران فیلم "300" حدود دو سه هفته ای می گذرد و این فیلم و جنجالی که با داستان توهین آمیزش به ایرانیان آفرید، می رود تا اندک اندک به بوته فراموشی سپرده شود. در این مدت، ایرانیانی که احساساتشان از این فیلم جریحه دار شده بود از راه های گوناگون (تجمع و سخنرانی، گردآوری امضاء و طومار، نوشتن مقالات و توضیح تحریفات تاریخی فیلم، بمب های گوگلی – اینترنتی، تماس با تهیه کنندگان فیلم، و ...) نسبت به آن واکنش نشان دادند.

در پس فیلمی چون "۳۰۰" علاوه بر انگیزه‌ی درست کردن فیلمی که سرشار از خون و اکشن باشد و مشتریان صحنه‌های بزن-بکش را به پای گیشه‌ بکشد، ذهنیتی نهفته است که آن را می‌توان خودمرکزبینی غربی در مبتذل‌ترین شکلش تلقی کرد.

ملتها و فرهنگها ساخته‌هایی تاریخی هستند. آنها ساختگی هستند دست کم به اعتبار داستانهایی که ساخته‌اند تا خود را ممتاز کنند و برتری ویژه‌ای را به خود نسبت دهند. برتری همواره با مقابله‌جویی به دست می‌آید، زیرا برتری همواره برتری در مقابل قومی یا فرهنگی دیگر است. جهان هنوز پا در مرحله‌ای ننهاده که نسبت دادن فضیلتی به خویش به طور مستقیم یا غیر مستقیم با نسبت دادن رذالت به دیگران همراه نباشد. دولتها امروزه تا حدی کوشش می‌کنند بر مبنای هنجار نزاکت سیاسی (political correctness) در عرصه‌ی سیاست بین‌الملل، جز در حالت درگیری در یک جنگ آشکار، خودستایی و از سوی دیگر فحاشی نکنند. این ادب دیپلماتیک هنوز باعث نشده است که ما از فرهنگ تشنج‌انگیزی که در تداوم عصر ملیت‌گرایی است، فاصله گیریم. تشنج ادامه دارد، همواره نه به نحوی آشکار در مرزها، بلکه ای بسا در کتابهای درسی، در مجلات، در سینما و در بازیهای کامپیوتری. در رسانه‌ها مدام آتش جنگ فروزان است.

لورنس اولیویه 100 سال قبل در چنین روزی متولد شد، اما آیا گذشت سالیان بر وجهه او اثر گذاشته است؟ او استاد برتر فن نمایش بود یا هنرپیشه ای اهل اغراق در بازیگری؟

امروز گروهی منتخب در "وست مینستر ابی" جمع شدند. هدف آنها نه گرامیداشت یک شاه یا سیاستمدار، بلکه بزرگداشت صدمین سالگرد تولد مردی بود که بسیاری او را بزرگترین هنرپیشه قرن بیستم می دانند: لورنس اولیویه.

خاکستر لرد اولیویه که در ژوئیه 1989 درگذشت در نقطه ای معروف به "گوشه شعرا" در کنار غول های ادبی مانند چاسر، دیکنز و کیپلینگ نگاهداری می شود.

دستاوردهای خارق العاده اولیویه بی شمار است: بیش از 100 نقش اول نمایشی، چهار جایزه اسکار، شهرت به عنوان اولین کارگردانی که با موفقیت شکسپیر را از صحنه تئاتر به صفحه سینما آورد و ایجاد نخستین تئاتر ملی بریتانیا که سلامتش در جریان آن به شدت آسیب دید.